EHÇT Sempozyumu: Faşizmin Yüzleri, Hukuk ve Direniş
FAŞİZMİN YÜZLERİ, HUKUK VE DİRENİŞ
19-20 Aralık 2026, Ankara
Eleştirel Hukuk Çalışmaları Topluluğu olarak üçüncü kez gerçekleştireceğimiz yıllık sempozyumun başlığını “Faşizmin Yüzleri, Hukuk ve Direniş” olarak belirledik. Sempozyum, kavramsal bir tartışmayla (geç) faşizmin ayırt edici özelliklerini ortaya koymaya çalışacak. Faşizme dair tarihsel deneyimlerden geliştirdiğimiz kavramlar, kavrayışlar ve değer yargıları, bugün karşılaştığımız olguları nasıl gördüğümüzü belirliyor. Ancak bu olgular da yerleşik kavrayışlarımızı yeniden düşünmeye zorluyor. Bu karşılıklı ilişkiden hareketle, faşizmin farklı yüzlerini birbirine bağlayan özellikleri ve bu yüzlerin ortaya çıktığı koşulları birlikte tartışmayı amaçlıyoruz. Böylece hem günümüzün siyasal ve toplumsal dönüşümlerini anlamaya hem de faşizme ilişkin kavrayışımızı geliştirmeye çalışacağız.
Bu tartışmayı günümüzün somut siyasal ve ekonomik gelişmeleri üzerinden yürütmek istiyoruz. Ekonomik ve toplumsal krizlerin güvenlik siyaseti, felaket beklentileri ve düşmanlaştırma pratikleriyle nasıl iç içe geçtiği; bu gelişmeleri birlikte düşünmemizi sağlayan başlıca sorulardan biri. Beklenen toplumsal felaketleri savuşturma vaadiyle güçlenen aciliyet siyaseti, bölgesel savaş tehdidi ve çatışmasızlık sürecinin kırılganlığı nasıl bir siyasal zemin yaratıyor? “Mutlak kötülük tarafından mutlak kötü olarak belirlenme”[1] mantığı, LGBTİ+’lara yönelik saldırılarda ve toplumsal korkuların siyasal olarak örgütlenmesinde nasıl işliyor? Geleceğe ilişkin umudun zayıfladığı koşullarda korku, hınç ve güvensizlik, yalnızca baskıyı meşrulaştırmak için değil toplumsal rıza ve siyasal aidiyet üretmek için de kullanılabiliyor. Kadın, doğa ve sömürge üzerindeki tahakküm, sermaye birikiminin bugünkü biçimleriyle nasıl iç içe geçiyor? İşçi ve yabancı arasında kurulan ikilik ve (sözde) işçici devlet ırkçılığı[2], kitlesel yer değiştirmeleri nasıl bir “yükselen yabancı sınıf” paniğine dönüştürüyor? Bu gelişmeler, faşizmin hangi ayırt edici özelliklerine karşılık geliyor? Türkiye’de ve dünyada karşı karşıya olduğumuz olgulara faşizm kavramıyla yaklaşmak neyi açıklıyor, hangi soruları açıkta bırakıyor? Başka bir deyişle, bu faşizm midir?[3] Faşizmin güncel yüzleri, iki savaş arası dönemin faşizmiyle hangi süreklilikleri ve farklılıkları taşıyor?
Bu sorgulama, hukukun faşizm süreçlerindeki özgül rolünü de yeniden düşünmemizi gerektiriyor. Faşizm, toplumsal felaketleri savuşturma bahanesiyle, hukukun aracılığıyla ve onun dışına çıkarak nasıl kuruluyor? Hukuk yalnızca faşizm karşısında bir sınır mı oluşturuyor, yoksa olağan kurumları ve işleyişiyle bu süreçlerin kuruluşuna da katılıyor mu? Bu sorulara cevap vermek için hukukun yalnızca askıya alındığı anlara değil, eşitsizlikleri, dışlamayı ve tahakküm ilişkilerini olağan işleyişi içinde nasıl yeniden ürettiğine de bakmak gerekiyor. Liberal demokrasi ve hukukun vaatleri gerçekleşemeyecek hale mi gelmiştir, yoksa istisnai bir askıya alınma sürecinde midir? Bu bakış açısı, hukukun direniş bakımından sunduğu imkânları ve sınırları da tartışmayı gerektiriyor. Faşist dalgaya karşı yerel ve enternasyonal direnişin koşulları nelerdir? Hukuki mücadeleler, anti-faşist direnişin daha geniş toplumsal ve siyasal biçimleriyle nasıl ilişki kurabilir? Eleştirel Hukuk Çalışmaları Topluluğu olarak anti-faşist mücadelenin geliştirilmesi için gerekli gördüğümüz bu tartışmaları yürütmek ve faşizm karşıtı çabayı büyütmek üzere ilgili herkesi 19-20 Aralık 2026’da Ankara’da buluşmaya davet ediyoruz.
Eleştirel Hukuk Çalışmaları Topluluğu
[1] Max Horkheimer ve Theodor W. Adorno, Aydınlanmanın Diyalektiği, çev. Şeyda Öztürk, Metis Yayınları, 2026, İstanbul, s. 178.
[2] Alberto Toscano, “A Fascist Specter Is Haunting America”, 16.10.2024, In These Times.
[3] Alberto Toscano, Geç Faşizm, çev. Şebnem Oğuz, Dipnot Yayınları, 2026, Ankara, s. 32.